Neden dövizle fiyat verilir?
Turizm bölgelerinde kiralamaların önemli bir kısmı yabancı müşteriyle yapılır ve bu müşteri fiyatı kendi para biriminde görmek ister. Yurt dışındaki acenteler ve rezervasyon platformları da çoğu zaman euro ya da dolar üzerinden çalışır. Öte yandan aracın alım maliyeti, yedek parça ve lastik fiyatları kura duyarlıdır. Fiyatı dövizle vermek, sezon boyunca kur yükselse bile kiranın gerçek değerini korumanın bir yoludur.
Ama dövizli fiyat kendi başına bir koruma değildir. Kurun hangi gün ve hangi kaynaktan alınacağı, müşterinin TL ödemek istemesi, kısmi ödemeler, depozito ve fatura, dövizli kiralamayı TL kiralamadan daha dikkatli yönetilmesi gereken bir iş yapar. Kural koymadan yürütülen dövizli kiralama, her ödemede küçük bir pazarlığa ve ay sonunda açıklanamayan kasa farklarına dönüşür.
Önce mevzuatı kontrol edin
Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki bazı sözleşmelerde bedelin döviz cinsinden ya da dövize endeksli belirlenmesine kısıtlamalar getirilmiştir; bu kurallar zaman içinde değişmiş ve çeşitli istisnalar tanımlanmıştır. Müşterinin Türkiye'de yerleşik olup olmaması, sözleşmenin türü ve süresi sonucu değiştirebilir.
Bu yüzden dövizli sözleşme kurmadan önce güncel düzenlemeyi ilgili bakanlık duyurularından ve Resmî Gazete'den kontrol edin, uygulamayı mali müşavirinizle netleştirin. Yaygın bir uygulama, yabancı müşteriye dövizle, Türkiye'de yerleşik müşteriye TL ile sözleşme yapmaktır; ama sizin durumunuz için doğru olanı resmî kaynak belirler, bu yazı değil.
Kur sabitleme: hangi kur, hangi gün?
Dövizli kiralamada en çok tartışma "hangi kur" sorusundan çıkar. Müşteri TL ödeyecekse sözleşme günündeki kur mu, ödeme günündeki kur mu, bankanın kuru mu, döviz bürosunun kuru mu esas alınacak? Cevap sözleşmede yazmıyorsa her ödemede yeniden pazarlık yaparsınız ve genellikle kaybeden taraf siz olursunuz.
Kısa süreli turist kiralamasında en sade yöntem, kuru sözleşme günü sabitlemek ve bütün hesabı o kurla yürütmektir. Müşteri toplamı en baştan bilir, siz de tahsilat anında hesap makinesine ihtiyaç duymazsınız. Hangi yöntemi seçerseniz seçin, sözleşmeye şunları yazın:
- Kaynak: resmî referans olarak TCMB kurları yaygın kullanılır; alış mı satış mı esas alınacağını da belirtin.
- Tarih: kur sözleşme günü sabitlenecekse bunu açıkça yazın. Sabit kur, müşteri için de öngörülebilirlik demektir.
- Kısmi ödemeler: ödeme günü kuru seçtiyseniz her ödemenin kendi günündeki kurla çevrileceğini belirtin.
- Uzatma: uzatılan günlerin ilk kurla mı, uzatma günündeki kurla mı hesaplanacağını yazın.
- Uzun kiralama: aylık ve daha uzun işlerde kur sert oynarsa fiyatın hangi aralıkla güncelleneceğini düşünün.
Tahsilat: döviz, TL ve kart
Dövizli sözleşmede para üç farklı yoldan gelebilir: nakit döviz, TL nakit ya da havale ve kredi kartı. Nakit döviz aldığınızda aynı para biriminde makbuz verin. Müşteri TL ödüyorsa hangi kurla çevrildiğini makbuza ve sözleşme notuna yazın. Kartla ödemede POS'unuzun çekimi hangi para biriminde yaptığını bilin; çekim TL yapılıyorsa müşterinin bankasının uyguladığı kur, ekstresinde sizin hesabınızdan farklı görünebilir. Bunu müşteriye önceden söylemek, dönüşte gelecek itirazı önler.
En tehlikeli hata, farklı para birimlerini tek toplamda karıştırmaktır. Kasada euro, dolar ve TL varken bunları tek bir "toplam tahsilat" rakamında birleştirmek, hangi kurla çevrildiği belirsiz bir sayı üretir. Müşteri hesabını para birimi başına ayrı tutun: euro borcu euro olarak kapanır, TL ile ödenen kısım sabit kurla euroya çevrilip düşülür, alınan gerçek TL tutarı da not edilir.
Depozitoyu hangi para biriminde aldığınızı mutlaka kaydedin. Euro alınan depozito euro olarak iade edilmelidir; TL iade ederseniz aradaki kur farkı, müşterinin en çok takıldığı ve olumsuz yorum yazdığı noktadır.
Fatura ve muhasebe
Türkiye'de düzenlenen faturada TL karşılığın gösterilmesi gerekir; dövizli bedelin hangi kurla TL'ye çevrileceği vergi mevzuatına tabidir. Sözleşmede sabitlediğiniz kur ile faturada kullanılacak kurun uyumlu olup olmayacağını mali müşavirinize sorun. Tahsilat faturadan sonraki bir tarihte ve farklı kurla yapılırsa kur farkı doğabilir; bunun nasıl belgeleneceği de muhasebecinizin konusudur, sezon başlamadan konuşulmalıdır.
Ay sonu raporunda döviz gelirlerini hem kendi para biriminde hem TL karşılığıyla görmek, işin gerçek kârlılığını anlamanın tek yoludur. Euro gelirleriniz yerinde sayarken TL rakamınız yalnızca kurun etkisiyle büyüyor olabilir; araç taksitlerinizle ve bakım maliyetlerinizle karşılaştırırken bu ayrımı mutlaka yapın.
Müşteriye dövizli fiyatı nasıl anlatmalı?
Dövizli kiralamadaki tartışmaların çoğu kötü niyetten değil, belirsizlikten çıkar. Teklif aşamasında toplamı hem döviz hem de o günkü TL karşılığıyla göstermek, müşterinin kafasındaki soruyu baştan cevaplar. TL karşılığının bilgi amaçlı olduğunu ve ödemenin hangi kurla çevrileceğini aynı satırda yazın.
Teslimde müşteriye kısa bir özet verin: "Kiralamanız euro olarak düzenlendi, kur sözleşmeye sabitlendi; TL ödemek isterseniz bu kurla hesaplanır." Bu iki cümle, iadede kasada yaşanacak dakikalarca süren hesaplaşmayı önler. Yabancı müşteride aynı açıklamanın İngilizce ya da müşterinin dilinde bir versiyonunu hazır tutmak işinizi daha da kolaylaştırır. Makbuzlarda ve voucher'da da aynı dili kullanın; farklı belgelerde farklı ifadeler görmek müşteride şüphe yaratır.
Dövizli fiyat listesi nasıl kurulur?
Dövizle fiyat verecekseniz fiyat listesini baştan dövizle kurun; TL listenizi her sabah kura bölerek euro fiyat üretmek, küsuratlı ve her gün değişen rakamlar doğurur. Müşteri dünkü teklifle bugünkü teklif arasında fark gördüğünde güveni sarsılır. Yuvarlak döviz fiyatları, örneğin sınıf bazında sabit günlük tutarlar, hem müşteri için anlaşılırdır hem de sezon boyunca tutarlı kalır.
Süreye göre indirim, farklı yere bırakma ücreti ve ekstralar da aynı para biriminde olmalıdır. Kiralama euro, çocuk koltuğu TL olursa toplamı hesaplamak için yine kura ihtiyaç duyarsınız ve hata ihtimali artar. Bir sözleşmede tek para birimi kuralı, dövizli işlerin en basit ama en etkili düzenidir. Depozitoyu da mümkünse aynı para biriminde isteyin; farklı birimde alınacaksa bunu teklifte açıkça yazın.
Uzatma, erken iade ve iptalde döviz
Kiralama planı değiştiğinde döviz meselesi yeniden açılır. Müşteri üç gün uzatmak istediğinde, eklenen günlerin hangi kurla ve hangi fiyatla hesaplanacağını sözleşmeniz söylemelidir. Kuru sözleşme günü sabitlediyseniz en sade yol uzatmayı da aynı kurla hesaplamaktır; ama uzun bir uzatmada kur ciddi değiştiyse yeni günleri güncel kurla fiyatlamak da savunulabilir bir tercihtir. Önemli olan, bunu müşteriye uzatmayı onaylamadan önce söylemektir.
Erken iadede iade edilecek bir tutar varsa, bu tutarın müşterinin ödediği para biriminde mi yoksa TL karşılığıyla mı verileceğini netleştirin. İptalde de aynı soru geçerlidir. Euro ödeyip TL iade alan müşteri, kur farkını kayıp olarak görür ve bunu yorumlarına yansıtır. Genel kural olarak parayı hangi birimde aldıysanız o birimde iade etmek, en az tartışma çıkaran yoldur.
Sık yapılan hatalar
- Kuru sözleşmeye yazmamak ve ödeme günü pazarlık etmek.
- Farklı dövizleri tek kasa toplamında birleştirmek.
- TL tahsilatın hangi kurla çevrildiğini not etmemek.
- Euro depozitoyu TL iade etmek ve kur farkını müşteriye açıklamamak.
- Uzatma günlerini hangi kurla hesaplayacağını önceden belirlememek.
- Mevzuat kısıtlamalarını kontrol etmeden Türkiye'de yerleşik müşteriyle dövizli sözleşme yapmak.
Rentofis'te dövizli sözleşme
Rentofis'te sözleşmeyi euro, dolar, sterlin ya da ruble ile yazabilirsiniz. Para birimini seçince kur TCMB'den otomatik gelir, isterseniz elle değiştirirsiniz ve kur o sözleşmeye kilitlenir; sonradan piyasa değişse de o sözleşmenin TL karşılığı oynamaz. Kur çekilemezse sistem elle girmenizi ister.
Müşteri hesabı para birimi başına ayrı tutulur; açık bakiye "12.000 ₺ + 800 €" gibi ayrı gösterilir, farklı dövizler asla toplanmaz. Dolar sözleşmeyi TL ile tahsil ettiğinizde tutar kilitli kurla sözleşme dövizine çevrilip işlenir, gerçek alınan tutar nota yazılır. Panoda tek rakam gerektiği için dövizler kilitli kurla TL'ye çevrilip toplanır, altında döküm görünür. e-Fatura bağlıysa dövizli sözleşme kilitli kurla TL faturalanır.
Sık sorulan sorular
Kur sözleşme günü mü ödeme günü mü esas alınmalı?
İkisi de kullanılabilir; önemli olan sözleşmede açıkça yazmasıdır. Kısa kiralamada kuru sözleşme günü sabitlemek en az tartışma çıkaran yöntemdir.
Euro fiyatlı kiralamada müşteri TL ödemek isterse ne yapılır?
Sözleşmedeki kurla TL karşılığı hesaplanır; alınan TL ve kullanılan kur makbuza ve sözleşme notuna yazılır, müşterinin euro borcundan bu karşılık düşülür.
Türk vatandaşına dövizli sözleşme yapılabilir mi?
Türkiye'de yerleşik kişilerle yapılan bazı sözleşmelerde döviz kısıtlamaları vardır. Güncel düzenlemeyi resmî kaynaklardan kontrol edin ve mali müşavirinize danışın.
Kuru sözleşmeye kilitleyin
Rentofis'te TCMB kuru otomatik gelir, sözleşmeye kilitlenir, dövizler ayrı hesaplarda durur. Ücretsiz demo hesabıyla deneyin.
Ücretsiz Demo Oluştur